Afaq Məsud - yazıçı, dramaturq, Əməkdar incəsənət xadimi, Rusiyanın Elm və İncəsənət Pyotr Akademiyasının (PANİ) həqiqi üzvü, Azərbaycan Tərcümə Mərkəzinin sədri.

1957-ci ilin 3 iyununda Bakıda anadan olub. 1979-cu ildə BDU-nun jurnalistika fakültəsini bitirib. 1979-1986-cı illərdə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında redaktor, redaksiya heyyətinin üzvü, 1986-1988-ci illərdə "Azərbaycantelefilm"in direktoru vəzifələrində çalışıb. 1989-2014-cü illərdə Respublika Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzinin sədri, "Xəzər" dünya ədəbiyyatı jurnalının baş redaktoru işləyib.

“Üçüncü mərtəbədə”, “Şənbə gecəsi”, “Tək”, “İzdiham”, “Субботний вечер” (Москва),”Yazı”, “Roman, esse, hekayə”, iki cildlik “Seçilmiş əsərlər” kitablarının müəllifidir. Əsərləri rus, ingilis, fransız, alman, fars, ərəb, türk və s. dillərə tərcümə və nəşr edilib.

Q.Q.Markesin "Patriarxın payızı", T.Vulfun "Dünyanın hörümçək toru" romanlarını, qədim sufi əlyazmalarını - M.Nəsəfinin "Mövcudluq haqqında həqiqət", Ə.Qəzalinin "Səadət iksiri", "Oğluma məktub", "İlahi bilik", İbn Ərəbinin "Məkkə açıqlamaları", Cəlaləddin Ruminin və digər sufi mütəfəkkirlərinin əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib.

"Can üstə", "O məni sevir", "Yol üstə", "Qatarın altına atılan qadın", "Kərbala", “Mənsur Həllac” pyeslərinin müəllifidir. "Can üstə", "O məni sevir" pyesləri "Yuğ" Dövlət teatırında, "Qatarın altına atılan qadın" Milli Akademik Dram teatırında tamaşaya qoyulub.

Əsərləri əsasında "Sərçələr", "Qonaqlıq", "Gecə", "Cəza", "Dovşanın ölümü" televiziya filmləri çəkilib.

2000-ci ildə Vyana Universitetində A.Məsudun yaradıcılığını tədqiq edən doktorluq işi müdafiə edilib (S.Dohan "Avropa şərqşünaslığında qadın yazarlar").

Türkdilli ölkələr arasında ədəbi əlaqələrin möhkəmlənməsi istiqamətində göstərdiyi uğurlu fəaliyyətinə, teatr sənətinin inkişafında xidmətlərinə görə dəfələrlə TÜRKSOY-un medalı ilə təltif edilib.

2015-ci ildə Türkiyə Mədəniyyət Nazirliyi, TÜRKSOY və Avrasiya Yazarlar Birliyinin təsis etdiyi "Beynəlxalq Səhnə Əsərləri müsabiqəsi"nin qalibidir.  

2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycanda tərcümə işinin inkişafında xidmətlərinə görə “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilib.

 

Kitabları:

"Üçüncü mərtəbədə", Bakı, Gənclik, 1971

"Şənbə gecəsi", Bakı, Yazıçı, 1984

"Субботний вечер", Москва, 1984 ("Şənbə gecəsi", Moskva, 1984)

"Keçid" (povest və hekayələr), Bakı, Yazıçı, 1988

"Tək", Bakı, Gənclik, 1992

"İzdiham", Bakı, Azərbaycan Tərcümə Mərkəzi

"Azadlıq" (roman, esse, hekayə), Bakı, Azərbaycan Tərcümə Mərkəzi, 1997

"Roman, esse, hekayə", Bakı, Azərbaycan Tərcümə Mərkəzi, 1999

"Yazı", Bakı, Qanun, 2004

"II İohan" (hekayə-roman), Bakı, Mütərcim, 2009

"Suiti", Tehran, 2011, Pinar (فک، تهران، 2011، پنار، 120 صفحه)

"Seçilmiş əsərləri" 1-ci cild, Bakı, Elm və təhsil, 2012

"Seçilmiş əsərləri" 2-ci cild, Bakı, Elm və təhsil, 2012

"Роман-рассказ", Баку, Евразиа Пресс, 2012

"Kalabalık" ("İzdiham"), Ankara, Bengü, 2015

"Üzü işığa", Tehran, Nohbəgan, 2015 (رو به نور، تهران، نه‌بگان، 2015، 120 صفحه)

"İzdiham", Tehran, Şurafərin, 2016 (شلوغی، تهران، 2016، شورآفرین، 80 صفحه)

"İzdiham", Tehran, Fərsar, 2016 (شلوغی، تهران، 2016، فرسار، 86 صفحه)

"Избранное", Москва, Художественная литература, 2017 ("Seçilmiş əsərləri", Moskva: Xudojestvennaya literatura, 2017)

"Azadlıq", Kiyev, Druqe dixaniya, 2017

 

DUYĞULAR İMPERİYASI

 

İTİRİLMİŞ ƏRAZİLƏR 

Bir axşam şam yeməyinə yığışdığımız süfrə arxasında Mərkəzin işləri ilə bağlı coşqun «hesabatımı» sona qədər səbirlə dinləyən yoldaşımın, qəfildən başını qaldırıb üzümə qəribə bir mərhəmətlə baxaraq:

- Bəs yazıların?.. – deməsindən özümü, bağışlanmaz cinayət üstündə yaxalanmıştək itirib susdum.

Bayaqdan danışa-danışa dadına-duzuna məhəl qoymadan, mexaniki tələskənliklə çeynədiyim tikəmin ağzımın içində böyüdüyünü, boğazımın, sürgünlük həyatının qəriblik nisgilini andıran qəribə bir qəhərlə dolub tutulduğunu hiss edib çəngəli ehmalca nimçəmin kənarına qoydum.

TOXUNULMAZ ƏRAZİLƏR

Uzun illər fikirlər, hiss və duyğular, sözlər və ifadələr burulğanında çapalaya-çapalaya, hadisələr, adamlar, üzlər ilğımına batıb çıxa-çıxa, gücümü, heyimi tərəddüd  və ehtiyatlanmalar cəngəlliyində itirə-itirə,  harasa kənara çəkilib, yönü, səmti, sərhədləri bilinməyən kainat boşluqlarına bənzər toxunulmaz ərazilərdə məskunlaşdığımı, elə bil oralarda, nə vaxtsa lap çoxdandan yaşadığımı və demə, hələ o vaxtlardan qəribə bir toxunulmazlıq qazandığımı, yalnız bu yaxınlarda, tamamilə təsadüfən – mənə dəxli olmayan ötəri, əhəmiyyətsiz bir məişət hadisəsi zamanı anladım.

ZƏHMƏTKEŞ AĞACDƏLƏN

Müxtəlif məzmunlu və üslublu mətnlərlə işləməkdən, sözlərin yazılışını, cümlə quruluşunu düzəltməkdən qanıma yerimiş redaktə azarımla gözümə sataşan, əlimin altına keçən hər bir şeydə – mənə ünvanlanan təbrik məktublarında, dəvətnamələrdə, etiket və təqvimlərdə düzəlişlər etmək həvəsimlə özümü, ağacları zərərli həşəratlardan qorumaq, təmizləmək instinktiylə gecə-gündüz dimdikləməkdən yorulmayan zəhmətkeş ağacdələnə bənzədirəm. 

SÖZ SƏLTƏNƏTİ

«Azərbaycan dilinin orfoqrafiya sözlüyü» üzərində işlədiyim uzun-uzadı yuxusuz, istirahətsiz illərin axarıyla canıma yeriyib beynimdə, yaddaşımda məskunlaşan, damarlarımın, qollarımın içiylə axıb, dırnaqlarımla uzanan minlərlə sözün, hərf və şəkilçilərin dərimin altıyla qarışqatək gəzişdiyini hiss edir, bu sirli kitabdan aralansam da, bundan sonra sözlərdən yığılmış mikrosxem şəklində yaşamağa, qalan ömrümü bu mötəbər Söz Səltənətinə xidmətdə keçirməyə məhkum edildiyimi anlayıram.

YAZIÇI YUXUSU

Son vaxtlar yazıyla çox məşğul olduğumdan, ya nədənsə, tədricən danışıq qabiliyyətimi itirdiyimi hiss edirəm… Danışıq, şifahilik mənə kobud və yöndəmsiz görünür. İnsanlarla çətinliklə ünsiyyətə girməyim, demək istədiklərimin əvəzinə, dilimdən, necəsə öz-özünə çıxan, mətləbə dəxli olmayan dağınıq sözlər, ifadələr bir şeydən xəbər verir: mən yavaş-yavaş yazıya çevrilirəm...

Ayrı-ayrı sözlər, hərflər, durğu işarələri gecələr də mənə rahatlıq vermir, günaşırı yuxuma girib yanımlı qohum-əqrəbamtək başıma yığışır, sadiq ev heyvanları kimi, dinməz-söyləməz üzümə baxırlar. Onların arasında bir qisim ipə-sapa yatmayanlar da var ki, nə qədər çalışsam da, mənə tərəf gəlmir, xırda toz zərrəcikləritək havadan asılıb qalır, ani tərpənişimdən hərəkətə gəlib yerlərini dəyişir, xırda su qabarcıqlarıtək səssiz partlayışlarla bir-bir yoxa çıxırlar... Bu ələgəlməz, şəffaf sözləri tovlayıb ələ keçirməkdən ötrü min bir üsula əl atıram, ən gizli sirlərimi, dərdlərimi açıb danışıramsa da, onlar məni eşitmir, sükut içində yox olmağa davam edirlər… Yuxunun bir məqamı gücümün tükəndiyini, hər şeyin artıq sona yetdiyini, bu sözlərin heç bir vaxt mənim olmayacağını anlayır və oranı uduzmuş halda tərk edirəm.

MÜTALİƏ TƏHLÜKƏSİ

Son vaxtlar bədii mətnlərə qarşı duyduğum anlaşılmaz müqavimət hissi bu növ ədəbiyyatların mənə qadağan olduğundan xəbər verir.

BİR QOCANIN HEKAYƏTİ

Bir qoca haqqında yazıram. Gecələrlə üstünə şığıyıb sinəsinə qonan, canına vəlvələ sala-sala, onu sorğu – suala tutan Ölüm mələyini hər dəfə min bir bəhanə ilə tovlayıb yola salan fəndgir bir qoca haqqında. Yazdıqca, mətndən saçan fitnə-fəsadın məni yorub əldən saldığını, ətrafımın min bir saxta rənglərlə dolub-daşdığını hiss edir, nədənsə xoflanıram...

Qorxuram, qocadan əvvəl özüm öləm.

 
CƏHƏNNƏM SİRLƏRİNDƏN

Qəribədi, hətta Cəhənnəmi də adamsız təsəvvür eləyəndə, oralar da bir o qədər  vahiməli görünmür.

İNTİHAR

Sakit, səssiz gecələrin birində qaranlıq yataq otağımın aşağı basındakı kitab rəflərinin hansısa birindən sıçrayıb şarappıltıyla yerə düşən nəyinsə səsinə dik atıldım...

Ayağa qalxıb işığı yandırdım və gördüyüm mənzərədən donub qaldım.

…Vaqif Bayatlının “Yupyumru bir eşqlə” kitabı idi… özünü rəfdə cərgələnən kitabların arasından, çoxmərtəbəli binanın ən hündür mərtəbəsindən atan kimi, yerə atıb, üzü üstə döşəmədə qalmışdı…

Kitabı əlimə alıb, bir müddət bu hadisənin necə, hansı möcüzəylə baş verə biləcəyi barədə düşündümsə də, yuxunun tam sovuşmadığı beynimlə bir şey anlaya bilmədim. Onu əvvəlki yerinə - rəfə qoymaq istəyirdim ki, qəfildən, necəsə, bunu eləməməli olduğumu hiss edib əl saxladım və kitabı açdım...

Sətirlərin, sanki nəfəs aldığı səhifələri ehtiyatla vərəqləyə-vərəqləyə, nə vaxtsa lap çoxdan oxuduğum, oxuyub sarsıldığım bir neçə şeiri bir də oxudum… və oxuduqca, kitabın, necəsə sakitləşdiyini, özünə gəlib ovunduğunu hiss etdim... Onu əvvəlki yerinə – rəfə qoymaq fikrindən vaz keçib, ehmalca yatağımın yanındakı dolabın üstünə qoydum və işığı keçirdim.

ƏDƏBİYYAT OYUNU

Ədəbiyyat, əslində oyundu. Yazıçı demək istədiyini, başına gələnləri yaxın adamına danışırmış kimi, birbaşa, qısaca yaza da bilər. Amma o, belə etmir. Demək istədiklərinə min bir bəzək qatıb oxucunu, bəzən də özünü çaşdıra-çaşdıra uzun-uzadı, dolam-dolaşıq yollarla gedir. Yazıçının özünü bu çətinliyə salmasının səbəbi nədi? Ədəbiyyatın zəngin mətbəx ənənələrindən xəbərsiz oxucunun beynini dumanlandırıb qəlbini fəth etmək, özünü sevdirmək arzusudu bəlkə?..

Bu mənada şairlər daha mərhəmətlidirlər. Onlar demək istədiklərini daha qısa şəkildə çatdırırlar. Nasirlər arasında da belələri var: Çexov və Kafka.

FİKİR İLĞIMI

Elə duyğular var ki, onlar daim balaca, şəffaf ilğımlar kimi ətrafımda dolaşır, arada bir zəif meh axıntısıyla əsib yanağıma toxunur, yüngül toz dənəcikləri tək başımın, qulağımın yaxınlığında üzür, əlimin, ya saçımın xırda tərpənişindən titrəyib, yüngül, dalğavarı rəqslərlə havaya dağılırlar...

ÇEVRİLMƏ

İllər ötdükcə, zaman-zaman anlaşılmaz, sirli axıntılarla dünyanın, hansısa görünməz qatlarında əriyib yoxa çıxan, sonra çox keçmədən, gözlənilməz, qəfil sıçrayışlarla haralardansa şahə qalxıb, qabiliyyət bayrağı tək dalğalanan, sonra yenidən səngiyib, avazıyıb, bulanıq görüntüyə çevrilən, zaman ötdükcə, şəffaflaşıb durulan – bütün bu çevrilmələr axarıyla vücudu lüzumsuz əlavəyə, əlləri, sahibi ölmüş əlcəklərə çevrilən bir qadın barədə yazıram...

YUXUNUN HƏQİQƏTİ

Oğlum anadan olandan tez-tez yuxuda görürdüm ki, evimizdə ondan savayı, ayrı bir uşaq da yaşayır. Xəstə, çəlimsiz, sarışın oğlan uşağı... bizsə ondan xəbərsizik. O eynilə oğlum yaşındadı, elə o boydadı, amma rəngi solğundu, dişləri çürük... Yuxularımda o, solğun bənizi ilə sarımtıl ruh kimi otaqdan-otağa keçir, hava axını tək aramızda dolaşır, qapı şüşələrinin arxasından sönük gözlərlə üzümüzə baxır, sanki nə isə demək istəyir, amma danışa bilmir, səsi çıxmır...

Hər belə yuxudan sonra halım pisləşir, yuxularımda dolaşan xəstə uşağın, oğlumun səhhətinə işarə olduğunu düşünür, həyəcan keçirirdim.

Günlərin bir günü isə, içi dərin boşluqlar dolu darıxdırıcı bir payız səhəri – hər tərəfin xəstəhal sarılığa büründüyü sirli sübh çağı, necəsə qəfildən, yuxularımda dolaşan xəstə uşağın mən özüm olduğumu anladım…

İTKİ RÜTBƏSİ

İl-ildən itirdiyim hər doğma adamımın – ata-anamın, qardaşlarımın, dostların ölümündən sonra rütbəmin artdığını hiss edirəm.

DUALAR BARƏDƏ

Bu yaxınlarda bir məclisdə görüşdüyümüz köhnə bir tanışımıza – bütün ömrünü  özünü, oda-közə vura-vura «topdağıtmaz varidat» toplamış, yaşı yetmişi adlayanda isə hacılıq eşqiylə Məkkəyə ziyarətə yollanmış, orada canı ilahi qorxulardan titrəyə-titrəyə, ətini töküb arıqlamış və duaların vacibliyini, necəsə anlamış möhtərəm bir hacıya dualar barədə Allahın bir kəlamını xatırlatmalı oldum:

“Oxuduğunuz dualar Mənim üçün deyil. Qəlblərinizi qoruyun”.

BİC ÖLÜ

Dünyasını ötən il dəyişmiş yaxın bir qohumum - doxsan iki yaşlı, həyatsevər qoca neçə vaxtdan bəridi ki, bizə rahatlıq vermir. Qızımın yuxularında o, hamama girib qapını o biri üzdən kilidləyir, heç bir vəchlə oradan çıxmaq istəmir, mənim yuxularımda isə, uşaq kimi ağlaya-ağlaya diz çöküb, onu bir daha hamama salmamağı xahiş edir.

TOZLU QONAQLAR

Qonaqların bir növü də var ki, onlar, sən istəsən də, istəməsən də, sizə gəlirlər, içəri daxil olub ləng böcək hərəkətləriylə bir otaqdan o birinə keçir, divarlara dırmaşıb tavandan asılır, sənə və uşaqlarına oradan baxırlar.

Belə qonaqlar çıxıb gedəndən sonra uzun müddət tavanda, divarlarda onların tozu qalır.

MƏNİM KƏŞFİM, YAXUD, LUKRETSİNİN HOQQALARI

Yaxın günlərdə traktatlarını tərcümə etdiyim Roma filosofu Lukretsinin belə bir dahiyanə fikrindən sarsıldım:

“İnsan ruhu idarəolunmazdır. Buna səbəb, onun özüdür”.

İnsan ruhu ilə bağlı bu heyrətamiz fikirdən duruxub elə bil təlatümə düşdüm ki, tərcüməni yarıda saxladım...

Deməli, biz ruhuq, ağıl deyilik... Ağılsız ruh - dəlilik deyil. Onda bəs nədir?

Heç bir Yer qanununu tanımayan, məntiqi əsası olan nəyəsə dayaqlanmayan, dünya qorxularından, tamah və təhlükələrindən xəbərsiz, ölçüsüz, sərhədsiz, sirli-sehrli varlıq... O, bizdədi. Başı-ayağı, halı-xasiyyəti bilinməyən, idarəolunmaz, naməlum ruh…

Deməli, əgər biz ağlımızın idarəsindən çıxarıqsa...

...Bütün axşamı Lukretsinin bu unikal kəlamı məni rahat buraxmadı. Bu barədə evdə, səhəri gün işdə danışıb, bir az da həyəcanlandım. Çapa imzalanmış materialın korrekturasını oxumağa başlayanda isə cümləni mətndə tapmadım... Vərəqləri yenidən bir-bir, diqqətlə gözdən keçirdimsə də, bir şey alınmadı. Onda korrekturanı bir kənara qoyub əlyazmaya qayıtdım. O cümləni mətndə dönə-dönə, cümlələri, düyü arıtlayan tək, bir-bir yoxlaya-yoxlaya axtardım...

Lukretsinin insan ruhu ilə bağlı bütün fikirləri yerində idi. O cümlə  də burada, bu fikirlərin arasında olmalıydı... Qanım qaraldı.

Məcbur olub orijinala qayıtdım. Mətni əvvəldən – axıracan bir də diqqətlə oxudum.

O fikir orijinalda da yox idi...

ÖLÜM NÖVLƏRİ

Qəribədi ki, cavanlar qocalardan daha rahat və təmənnasız ölürlər.

KASIBLIQ TƏNTƏNƏSİ

Uzun, ağır xəstəlikdən sonra dünyasını dəyişmiş kasıb bir qadının yas mərasimində – rəngi getmiş köhnə palazın, bulanıq şüşəsinin o biri üzündən dörd-beş çatlaq fincan-nəlbəkidən və qədim neft lampasından savayı, ayrı bir şey görünməyən qədim bufetin, yarıqaranlıq otağı ortadan iki yerə ayıran solğun pərdənin, bir sözlə, köhnəlik və nimdaşlıq dərəcəsi ilə rəngini və əhəmiyyətini itirmiş bütün bu solğun əşya ilğımının içində insanlar bütün möhtəşəmliyi ilə görünürdü.

ASTAR BARƏDƏ

Dünən Fəvvarələr meydanının fransız ətirləri qarışığıyla Braziliya qəhvəsi qoxuyan mərkəzində – xarici musiqilərin fəvvarələrə qarışıb şahə qalxdığı azad cənnət gözəlliyinin içində xırda, tələsik addımlarla küçənin bir başından o biri tərəfinə qaçan küçə pişiyinin çirkli, zədəli üzü bütün bu mənzərinin qorxunc astar üzündən xəbər verirdi...

TİTRƏTMƏ

Bu dəfə bayram ziyarətinə getdiyim qəbiristanlıqda başdaşılara həkk olunmuş üzlərin hamısı mənə tanış gəldi... Sanki illər uzunu tanıdığım, haralardasa rastlaşdığım, dərdlərinə, ağrı-acılarına yaxından bələd olduğum çənəsi xallı, mehriban qadınlar, dünyadan küskün, əsəbi kişilər, həyat eşqi təbəssümlərində donmuş məsum qızlar, yorğun üzlü, peşman qarılar… Atama, anama, nənə-babama, uşaqlarıma, həyat yoldaşıma oxşayan mərhumlar…

Bircə öz üzümü tapa bilmədim bu üzlərin arasında.

BU DÜNYANIN SİRLƏRİNDƏN

Bir qoca tanıyırdım ki, ömrü uzunu ailəsinə, qohum-əqrəbasına zülm və haqsızlıqlar edə-edə, tamah və şəhvət bataqlığında üzə-üzə, uzun-uzadı, ağrı-acısız, ehtiyacsız, rahat bir ömür yaşadı. Öləndə isə o qədər incəlib gözəlləşdi ki, çönüb on altı yaşında məsum gəncə bənzədi və həmin o bakirə üzü ilə də bu dünyanı tərk etdi.

ANLAMAQ MEXANİZMİ

Bir çox insanların sadə sözlərlə yazılmış ən adi fikirləri dərk edə bilməməsinin səbəbini, yalnız bu yaxınlarda anladım.

Bu, sırf fizioloji prosesdir.

UĞURSUZ XİLAS YOLU

İztirab və sıxıntılar dolu, darıxdırıcı ömür yollarında Zamanın əksinə işləyən əlahiddə cığırları tapanlar bu dünyadan ayrı ölümlərlə köçürlər.

O yollardan ən uğursuzu – ədəbiyyatdır.

XİLAS

Bu yayın dəhşətli istilərində – beynimin bürküdən əridiyi, yeməklərin zəhərə dönüb qara axıntılarla qanıma işlədiyi, havasızlığın dörd bir tərəfi sıxıb daralda-daralda, dünyanı nəhəng, çıxılmaz tələyə çevirdiyi təhlükəli günlərin birində, necəsə qəfildən, bütün bu məşəqqəti yazıya köçürüb xilas ola biləcəyimi anladım.

İSTİ VƏ İLAHİYYAT

Bu yayın dözülməz bürkülərində bir də bunu anladım ki, isti ölkələrdə realist ədəbiyyatın yoxluğunun səbəbi – istinin insan beyninin ayıq nöqtələrini sıradan çıxarmasıdır.

Bunu da anladım ki, İlahiyyat, yalnız müəyyən temperaturdan sonra duyulmağa başlayır. Bu günəcən yazılmış dini kitabların məhz isti ölkələrə nazil edilməsini də bura əlavə etsək, daha möhtəşəm sirrin astanasına çatmış olarıq.

EDAM

Dünən gecədən xeyli keçənə qədər böyük qızım Leylayla bağ evinin mətbəxində oturub, həyatın çətin dönəmlərində yaşam uğrunda mübarizələrdə əzilib, sınıb, tanınmaz hala düşmüş, əqidəsiz, məsləksiz məxluqlara çevrilmiş tanış-bilişdən, qohum-əqrəbadan danışıb, kiminin halına acıdıq, kimini qınadıq.

Səhəri gün Leyla bütün gecəni yuxuda, başlarının kəsilməsi üçün edam kötüyünə növbəyə duran insan kütləsi gördüyünü dedi.

XƏBƏRDARLIQ

Bu qışın anomal şaxtalı, qarlı-boranlı gecələrinin biri qaranlıq, sakit yataq otağımın pəncərəsini titrədən güclü küləyin sirli vıyıltısını dinlədikcə, bir vaxtlar Quranın, insanın qəbir əzablarını yüngülləşdirəcək “Təkasür” surəsində oxuduğum təlatümlü – “Qarşıda sizləri böyük hadisələr gözləyir…” ayəsini xatırlayırdım...

KÜTLƏ MƏHƏBBƏTİ

Kütlə məhəbbəti – dibi qaranlıq, sümürücü burulğanlar, sərt qayalar dolu, ilıq dənizin məhrəm ağuşunu andırır.

TƏRAVƏT TƏNTƏNƏSİ

Ən mötəbər, təntənəli yığıncaqlarda – üzləri məsul ciddilik saçan tarım qonaqların xüsusi etiketlə bəzədilmiş süfrələrin ətrafıyla gəzindiyi, çevik xidmətçilərin xüsusi ehtiram və həssaslıqla qulluqda durduğu rəsmi ziyafətlərdə, bütün bu gərgin rəsmiliyin, təmtəraqlı  təntənənin içində daha ali və mötəbər təntənənin qoxusu duyulur.

Bu, qəlyanaltıların böyür-başına doğranan təzə xiyarın qoxusudur…

CASUSUN ETİRAFI

Ətrafımda baş verənləri, yaxud baş vermədən, hələ həyata keçmək üzrə olanları, insanları, heyvanları, təbiəti, iqlimi, bir sözlə, gözümə sataşan və sataşmayan hər bir şeyi, gizli tapşırıq almıştək dayanmadan, məsuliyyət dolu gərgin sayıqlıqla müşahidə etməyimlə özümü bu dünyaya, hansısa ayrı dünyalardan atılmış casus hiss edirəm.

YUXUYA GETMƏYİN SİRLƏRİNDƏN

Yuxuya getməyin bir sirli məqamı da – yorğanın altına girib təkbətək qaldığın qaranlıq sakitliyin içində yuxuya gedəcəyin anı, qurbanlıq qoyun başının kəsiləcəyini gözləyəntək gözləməkdi.

AHILLIQ NÖVLƏRİNDƏN

Qocalmağın bir növü də var ki, çallaşıb ağarmış saç saqqalın, illərlə qazanılmış həyat təcrübəsindən, ya yaş həddindən yox, uzun müddət günün altında qalmaqdan ağardığından şübhələnirsən.

SÖZLƏR BARƏDƏ

Son bir neçə ayı qələmimin ucuna saç qırığıtək ilişib yazıdan-yazıya köçən bir neçə söz var ki, heç cür onlardan yaxa qurtara bilmirəm: “qorxulu”, “naməlum”, “sirli”... Görünür, sözlər də insanlar kimi, iki-bir, üç-bir sənə yaxınlaşır, ətrafında dolaşıb həyatına daxil olur,  sonradan sezilmədən aralanıb uzaqlaşır, o birilərə qarışıb, hardasa, uzaqlarda yaşamağa davam edirlər...

QƏBİR ZİYALILAR

Vaxtı ilə əsərlərini sevə-sevə oxuduğumuz, ibrətamiz fikirlərini, hikmətli sözlərini yaddaşımıza həkk etdiyimiz,  illər ötdükcə, hadisələrin axarıyla qorxunc kimyəvi reaksiyalara uğramıştək rəngini, xislətini dəyişib tanınmaz hala düşmüş bir qisim yazıçılarımıza göstərdiyimiz səbir və dözüm dolu ehtiramımız mənə, bayram günləri ziyarətinə getdiyimiz mərhumlarımızın qəbirləri önündə dayanıb, onlarla bağlı keçmiş xatirələrə dalaraq, ehtiramla susmağımızı xatırladır.

SƏLİM SARIYEVİN HƏYATI

Neçə vaxtdan bəridir ki, bütün həyatını şəhərin mərkəzində, geniş sahəli, təmirli mənzilə sahib olmaq arzusuyla yaşayan, bu yolda illərlə özünü, ailəsini çox şeydən məhrum edib, acıqlı kahin ömrü sürən – soyuq qış ayları, qənaət məqsədi ilə qızdırılmayan yataq otağında yatmaqdan ailəliklə ağ ciyər iltihabı qazanan, vitaminsiz yeməklərdən ailəliklə saralıb solan, istirahət axşamlarını ucuz və maraqlı «tamaşalarda» – çilçırağın gur işığı altında arvadına babasından miras qalmış qədim zinətlərin böyüdücü əl lupası ilə tamaşasında keçirən, pirojnanı, əncir mürəbbəli yaxmayla, çimərliyi, suyu duzladılmış vannayla əvəz edən və bütün bu zülmün və qənaətin nəticəsi olaraq, şəhərin mərkəzi küçələrindən birində çoxotaqlı, təmirli mənzil almağa nail olan, ora köçəndən sonra isə, necəsə, həyatının gizli mənasını itirib, kökəlib əndazədən çıxan və gecələrin biri, həmin bu yeni, təmirli mənzilinin bahalı döşəməsinə üzü üstə yıxılıb canını tapşıran Səlim Sarıyev haqqında yazmaq istədiyim hekayə, ortaya düşən daha vacib və əhəmiyyətli işlərin arasında, maşın yolunu heç cür keçə bilməyən piyadatək kənarda qalır.

SEVİMLİ “Ə”

Bir axşam köhnə əlyazmalarımı – bir vaxtlar yazıb-qaraladığım, sözlərin, cümlələrin böyür-başını cızıqlayıb əcaib işarələr və oxlarla doldurduğum bir topa saralmış vərəqi gözdən keçirərkən, gözüm sətirlərin bitdiyi, hərflərin, nöqtə-vergüllərin keçə bilmədiyi haşiyənin kənarında, sanki kağızla masa arasında qalan incə sərhəddə çəlimsiz vücuduyla, yağışdan islanmıştək büzüşüb qalan balaca “ə” hərfinə sataşdı...

Vərəqi əlimə alıb, nə vaxtsa, necəsə özümdən xəbərsiz, əlimin, ya qələmin hökmüylə cızdığım bu incə hərfi diqqətlə gözdən keçirdim və… tükənməz səbir payından bədirlənmiş əzablı yazıçı ömrünü qurama ədəbiyyat tozanağından kənarda, öz sakit, kasıb ədəbiyyat ərazisində yaşamağa davam edən istedadlı qələm dostlarımızı xatırlamağa başladım…