Milli Kitabxanada ədəbiyyat bayramı

Ədəbiyyat28.11.2016

Migel Delibesin “Seçilmiş əsərləri”nin təqdimat mərasimi keçirildi

Ətraflı

QOBUSTAN - açıq səma altında muzey

Tarix28.11.2016

Əcdadların izi ilə

Ətraflı

Qız qalasının görünməyən tərəfi

Tarix23.11.2016

Səkkiz mərtəbəli abidənin doqquzuncu qatı

Ətraflı

Noyabrın 25-də Çex Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri cənab Vitezslav Pivonka Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Tərcümə Mərkəzində olub. Dünya ədəbiyyatı nümunələrinin Azərbaycana, Azərbaycan ədəbiyyatının dünyaya tanıdılması istiqamətində görülən işlərdən, dil və tərcümə sahəsində aparılan islahatlardan danışan Mərkəzin direktoru Afaq Məsud qurumun Çex ədəbiyyatına da kifayət qədər yer ayırdığını, məşhur Çex şair və yazıçıları Mixail Çernikin, Yaroslav Qaşekin, Karel Sisin, Milan Kunderanın əsərlərinin tərcümə edilərək, “Xəzər” dünya ədəbiyyatı jurnalında nəşr edildiyini bildirib. Daha sonra direktor Mərkəzin yeni nəşrlərindən olan “Çex-Azərbaycan” lüğətini qonağa təqdim edib.

Yeddidən səkkizəcən

Ədəbiyyat23.11.2016

(Hekayə)

Ürəyimdə bir düşüncə
yataqda yastıqlar arasında ölmək.
Tərk edilmiş bomboş otaqda
boşuna tükənmək şam kimi...
Belə ölüm vermə mənə,
belə ölüm vermə, tanrım!
İldırımın parçaladığı, qasırğanın
kökündən çıxarıb yıxdığı ağac olum,
göy gurultusuyla dağdan bir uçqun
kimi düşən qaya olum.

Sözün hikməti

Ədəbiyyat14.11.2016

Yaşadığımız gəlimli-gedimli dünyada hər şey bitib-tükənir, zamanın gah əsən, gah kəsən küləyində sovrulub vaxtın dəyirmanında üyüdülür və sona çatır, asta-asta məhvə doğru sürüklənir, yavaş-yavaş saralıb solur, xəzana dönür, arxada qalan hər şey tarixin saxlancına düşüb üst-üstə qalanır. Tükənib bitməyən, ölməyən, solmayan, həmişə təzə-tər qalan, sonu görünməyən bir şey var: SÖZ - hər şeydən uca, qüdrətli, qüvvətli, ülvi, min bir çaları və qayəsi olan SÖZ.

Allah göz yaşlarına inanır

Ədəbiyyat28.11.2016

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Tərcümə Mərkəzinin istedadlı gənc ədiblərin təbliği məqsədi ilə nəşrə hazırladığı «Ən yeni ədəbiyyat» antologiyasının ön sözünü oxucuların nəzərinə təqdim edirik.

Fikrət Sadıqın son yazısı

Ədəbiyyat23.11.2016

Sevgisini də özüylə aparan şair

Kamal Abdullanın dilçiliklə bağlı araşdırmaları, “Dədə Qorqud” dastanlarının alt qatlarında gizlənmiş mətləbləri üzə çıxarmaq cəhdləri, poetik eksperimentləri, rus ədəbiyyatının “gümüş dövrü”ndən tərcümələri, dramaturgiyada ortaya qoyduğu bir-birindən maraqlı əsərləri, hekayə və romanları, nəhayət, ədəbi-tənqidi məqalələri və esseləri… olmadan son dövr ədəbiyyatımızın bütöv mənzərəsini təsəvvür eləmək mümkün deyil. Üstəlik, o, son dövrdə ədəbi həyatımızın canlanması, xüsusilə cavan və gənc qələm sahiblərinin fəal ədəbi prosesdə iştirakı, onların əsərlərinin dəyərləndirilməsi yönümündə ölçüyəgəlməz işlər görüb.

Alp, Ər və Tonqa adları

I yazı

Mistika ilə məşğul olan adamlar - ezoteriklər hər səsin kainatın yaddaşında əbədi həkk olunduğunu söyləyir. Qədim Şərq düşüncəsinin, hind-sanskrit fəlsəfi sisteminin məhsulu olan “Kainat yaddaşı” nəzəriyyəsinin doğruluğuna inanan və bunu əsərlərinə gətirən alim, yazıçı və filosoflar da az deyil.

I yazı

Bu günlərdə Rusiyanın Tambov şəhərindəki Qraf Vorontsov-Daşkov adına Kazak Kadet Məktəbində Rusiya İmperiyasının general-adyutantı olmuş Hüseyn xan Naxçıvanskiyə büst qoyulub.

II yazı

İnsanların inanc yeri

Tarix23.11.2016

Uzun müddət ateistliyimizlə öyünə-öyünə dinimizdən, mənəviyyatımızdan uzaq düşüb babalarımızın, nənələrimizin iman gətirdikləri, etiqad etdikləri pirləri, ocaqları az qala unutmuşduq. Bu unutqanlığımız bizi təkcə dinimizdən-imanımızdan ayrı salmamışdı, həm də doğma yurd-yuvamızın tarixi keçmişinin neçə-neçə dəyərli səhifələrini də yaddan çıxartmışdıq.

Ağdərəyə ilk gəlişim 1993-cü ilin əvvəlinə təsadüf etmişdi. Həmin il qış bu bölgəyə tez və sərt gəlmişdi. Ayaq basdığım andan Ağdərəni qar içində, ağappaq gördüm. Elə o an bu şəhərin gözəlliyi məni heyran etdi. Düşündüm ki, əgər Ağdərənin qışı belə əsrarəngizdirsə, indi gör yazı, yayı necədir. Ağ örpəyə bürünmüş meşələr, dağlar, dərələr göz oxşayıb, könül açırdı. Təəssüflər olsun ki, Ağdərənin yazını, yayını görmək mənə nəsib olmadı. Bu gözəl şəhərə soyuq yanvar ayında gəlib, fevralın şaxtalı günlərində oradan ayrıldım.

“Aydın yol” “Uğurlu əsərlər” rubrikasında bu dəfə 1998-ci ildə ekranlaşdırılan “Nigarançılıq” televiziya tamaşası haqqında  söhbət açacaq. Böyük maarifçi Cəlil Məmmədquluzadənin hekayələrinin motivləri əsasında çəkilən “Nigarançılıq” bu gün də tamaşaçı tərəfindən sevilə-sevilə izlənilir. Yaşar Nuri, Telman Adıgözəlov, Eldəniz Zeynalov, Hacımurad Yegizarov, Aleksandr Şarovski, Hacı İsmayılov, Rafiq Əzimov, Sənubər İsgəndərli, Yasin Qarayev, Ağaxan Salmanlı kimi aktyorların rol aldığı ekran əsərinin ssenari müəllifi Anar, quruluşçu rejissoru isə Ramiz Həsənoğludur.

“Aydın yol” qəzetinin “Yazı masası” rubrikasında bu dəfə görkəmli şairimiz İsa İsmayılzadənin işığına yığışdıq. Uzun müddət “Azərbaycan” jurnalında baş redaktor müavini işləyən, çağdaş poeziyamıza orijinal məzmunlu şeirləri ilə rəng qatan şairin həyat yoldaşı Ələviyyə İsmayılzadə və oğlu Araz İsmayılzadə ilə birgə müvəqqəti də olsa, keçmişə qayıtdıq,  xatirələrə daldıq. Həmin xatirə yarpaqları İsa İsmayılzadənin necə fərqli şəxsiyyət olduğunu bizə aydınlatdı. Söhbətimizə də İsa İsmayılzadənin fərqli, orijinal xarakterinə toxunmaqla başladıq:

“Aydın yol” qəzetinin “Ən bəyəndiyim tərcüməm” adlı rubrikasının növbəti müsahibi tanınmış tərcüməçi-yazar Saday Budaqlıdır. O, bizimlə söhbətdə, tərcümə etdiyi Mixail Bulqakovun “Master və Marqarita”  romanı haqqında fikirlərini bölüşür:

Ömrü boyu yazsa da, hər bir yazıçının yaradıcılığında seçilən, digərlərindən fərqlənən bir və ya bir neçə şah əsəri olur ki, bu da onun ədəbiyyatda yerini və mövqeyini müəyyənləşdirir. “Aydın yol” qəzetinin  “Uğurlu əsərlər” rubrikasında  bu silsilədən növbəti həmsöhbəti tanınmış yazıçı Məmməd Orucdur. Müəlliflə, onun 1948-1951-ci illərdə Qərbi Azərbaycan torpaqlarından zorla köçürülən həmvətənlərimizin faciəsindən bəhs edən “Köçürülmə” romanı haqqında söhbətləşdik:

“Aydın yol” qəzetinin “Ən bəyəndiyim tərcüməm” adlı rubrikasının növbəti müsahibi tanınmış tərcüməçi Vilayət Hacıyevdir. O, bizimlə söhbətdə 1990-cı ildə tərcümə etdiyi Herman Hessenin “Yalquzaq” romanı haqqında fikirlərini bölüşdü:

Müharibə dövrünün kinosu

Mədəniyyət07.11.2016

«Sosializm quruculuğunu başa çatdırmaq və tədricən kommunizmə keçmək» əzmində olan SSRİ yaxınlaşan müharibə təhlükəsindən yaxasını qurtara bilmədi.

İlk səsli bədii filmlərimiz

Mədəniyyət29.10.2016

Əsasən müasir mövzuda filmlər ərsəyə gətirən Azərbaycan kinosu 1937-ci ildə tammetrajlı «Dəcəl dəstə» kinolentini istehsal etdi. «Məhəbbət oyunu» və «Mavi dəniz qoynunda» lentlərinin ruhunda çəkilmiş bu ekran əsəri «yeni sovet adamı»nın formalaşdırılması»nın ideoloji təminatını həyata keçirmək məqsədi güdürdü. «Məktəb illərinə, şagirdlərin mənalı istirahətinə, sovet məktəbinin uşaqlarda yoldaşlıq, dostluq, qarşılıqlı yardım, kollektivçilik hissləri tərbiyə etməsinə» həsr olunmuş «Dəcəl dəstə» filminin ssenari müəllifi Y.Fidler, quruluşçu-rejissorları A.Popov və Q.Salamzadə idi, rolları A.Bağırova (əlaçı Nina), A.Mirzəyev (Yusif, birinci şagird), L.Bədirbəyli (məktəbli qız) və başqaları İfa edirdilər. Bəzi milli kino ustalarının ekrandakı ilk işləri baxımından maraqlı olan bu film, quru ritorika səviyyəsindən yuxarı qalxa bilməmişdi.

Repressiyalar dövrünün kinosu

Mədəniyyət01.10.2016

“Azərfilm”in 1938-ci il planında “Bakılılar”, “Kəndlilər”, “Dəcəl dəstə” filmlərilə yanaşı, çəkilişi həyata keçirilməmiş “Ləpirçilər” (“Dəniz kəşfiyyatçıları”) və “O olmasın, bu olsun” (R.Təhmasib və B.Koçetov) mövzuları da nəzərdə tutulmuşdu. Lakin birinci mövzu istehsal çətinlikləri üzündən reallaşdırılmamışdı. Ciddi çətinliklər keçirən Azərbaycan kinosu hələ Ü.Hacıbəyovun məşhur musiqili komediyasını lazımi səviyyədə ekranlaşdırmağa hazır olmadığından, ikinci ideyanın həyata keçirilməsi də təxirə salındı. Dövrün siyasi-ideoloji ab-havası tarixi-inqilabi mövzulara və “sovet adamının formalaşmasına” həsr olunmuş ekran əsərlərinin yaradılmasını tələb edirdi.

Repressiyalar dövrünün kinosu

Mədəniyyət23.09.2016

30-cu illərdə Azərbaycanın daxil olduğu Sovet imperiyası mürəkkəb dəyişikliklər dövrü yaşayırdı. İdeologiyanın «böyük siyasi və əmək yüksəlişi» adı ilə xarakterizə etdiyi həmin vaxtda «SSRİ-də kapitalist təsərrüfatının ləğv edilməsi prosesinin başa çatması, ümumxalq və kooperativ-kolxoz mülkiyyəti formasında sosialist təsərrüfat sisteminin bərqərar olması, dərin mədəni inqilabın baş verməsi, sovet ziyalılarının yetişməsi, mətbuat, kino, radio, teatr və mədəni-maarif müəssisələrinin sayının artması» bu  yüksəlişin başlıca cizgiləri sayılırdı. Sovet xalqı ÜİK(b)P XVII qurultayının qəbul etdiyi ikinci beşillik planın (1933-1937-ci illər) yerinə yetirilməsi uğrunda mübarizəyə başlamışdı. Xalq kütlələrinin böyük bir qismi hələ də yoxsulluğun aşağı həddində yaşasa da, siyasi hakimiyyət və ideologiya «xalq təsərrüfatının yenidən qurulmasının və kollektivləşmənin başa çatdığını, sosialist inqilabının əsas vəzifəsinin yerinə yetirildiyini – yeni sosialist iqtisadiyyatının yarandığını» təbliğ edirdi. SSRİ-nin yeni konstitusiyasını qəbul edən Sovetlərin VIII fövqəladə Ümumittifaq qurultayında (dekabr, 1936-cı il) nəhəng bir ölkədə qurulan imperiyanın təşkilati işləri başa çatdırıldı, «istismarçı siniflərin ləğv olunduğu, sosialist millətinin formalaşdığı» elan edildi. XVIII qurultay SSRİ-də «sosialist cəmiyyəti quruculuğunun başa çatdırılmasını, tədricən sosializmdən kommunizmə keçilməsini», XIX qurultay (mart, 1939-cu il) isə «aparıcı kapitalist ölkələrinə çatmaq və onları ötüb keçmək» vəzifəsini qarşıya qoymuşdu.

Elbəy Rzaquliyevin sənət dünyası

Mədəniyyət07.11.2016

Azərbaycan rəssamlıq sənətinin görkəmli nümayəndəsi, professional kino rəssamı, yaradıcılığında kino rəssamlığı, rəngkarlıq və qrafika sahələrinin özəlliklərini və incəliklərini xüsusi məharətlə birləşdirməyi və kamil sənət nümunələri yaratmağı bacaran rəssam barədə söz açmaq istəyirik. Bu şəxs Azərbaycanın Xalq rəssamı Elbəy Mirzə Həsən oğlu Rzaquliyevdir (1926-2007).

“Ögey ana” üçün çay dəstgahı

Mədəniyyət07.11.2016

...Hə, “Hüseynbala açıqlığı” deyəsən, burada idi. Taxta çöpünün ucundakı balaca “şüşə xoruz”u almaq üçün hər gün bura cumardıq...Babayevin su dükanı da açıqlığın yanında. Dayanıb səbirsizliklə gözləyərdik ki, Babayev iri buz parçalarını nə vaxt doğrayıb qurtaracaq, sonra onları iri taxta çəlləyə dolduracaq, biz də soyuq “Buratino” limonadından alıb ləzzətlə içəcəyik... Bəs diş həkimi Tağızadənin kabineti harada idi? Hə, yolun kənarında...Bu da “Həmişəri palanı”... Nənəm Kubra arvad 20 qəpik verib tapşırırdı ki, qara çörək alım. Arvadın şəkəri vardı, deyirdi ki, orada satılan çörəyin dadı əladır... Budur, bir addımlıqda da nənəmgilin dalanı... Aktyorların, şair və yazıçıların yaşadığı o məşhur dalan! İndi heç biri yoxdur - nə evlər, nə adamlar. Haqq dünyasına qovuşublar. Elə “Sovetski” deyilən yeri də söküblər, bir-birinə sığınmış o birmərtəbəli tikililərdən əsər-əlamət qalmayıb. Yerində parklar, xiyabanlar salınacaq.  Candan artıq sevdiyim Bakı daha da gözəlləşəcək. Amma mən, Allaha çox şükür, heç nəyi unutmamışam...

Milli kinomuzun üç cəhdi

Mədəniyyət17.10.2016

Milli kino tariximizin dünya kino tarixi ilə yanaşı addımlaması birmənalı şəkildə qürurverici faktdır. 1895-ilin 22 mart tarixində Parisdə Lümyer qardaşlarının məhdud dairələrdə təqdim etdikləri hərəkətli kadrlar və kinonun yaranma tarixi kimi qəbul edilən həmin ilin 28 dekabrının (həmin gündən etibarən kino artıq kommersiya vasitəsi kimi nümayiş edilməyə başladı) üstündən cəmi üç il keçəndən sonra - 1898-ci ilin 2 avqustunda Bakıda yəhudi əsilli mühəndis-fotoqraf A.M.Mişonun “Bibiheybətdə neft fontanı”, “Balaxanıda neft fontanı”, “Şəhər bağında xalq gəzintisi”, “Qafqaz rəqsi” kimi xronika filmləri (hərəkətli kadrları) kino tariximizin şərəfli səhifələridir. Təxminən on yeddi il ərzində Bakı milyonçularının maddi dəstəyi və həvəskar insanların səyi nəticəsində xronika janrına üz tutan kino adamları, nəhayət ki, 1915-ci ildə Azərbaycanın ilk bədii filmini ekranlaşdıra bildilər. İbrahim bəy Musabəyovun eyniadlı “Neft və milyonlar səltənətində” romanının motivləri əsasında ekranlaşdırılan bu film kino tariximizin ilk qaranquşu hesab edilsə də, yaradıcı heyətin əksəriyyətinin (rejissor B.Svetlov, ssenari müəllifi A.D.Panova-Potyomkina, operator Q.Lemberq və s.) qeyri-milli kadrlardan ibarət olması bir qədər ürəkaçan deyildi. Amma Lütfəli bəy obrazının ifaçısı, milli aktyor sənətimizin korifeyi Hüseyn Ərəblinskinin kinodakı debütü o dövr üçün son dərəcə maraqlı və vacib fakt hesab olunurdu.

Şuşada axşamlar yanar ulduzlar...

Mədəniyyət15.10.2016

I yazı

Çətir, əlcək, corab və burun yaylıqları nə vaxtdan istifadə olunur?

Eskimoslar harada yaranıb?

Din necə yaranıb?

Elm26.08.2016

İlk universitet harda və nə vaxt yaranıb?

London Taueri nə vaxt inşa edilib?

XV əsrin ortaları... Qara buludlar Teymurun əsasını qoyduğu və öz adını verdiyi imperiyanın başının üstündən yox olmağa, hələ ki, tələsmir… Məhz bu buludların altındakı kimsəsiz Səmərqənd çöllərində bir atlı harasa dördnala çapır. Sanki hər şey onun atının mənzilbaşına tez çatmasından asılıdır… Doğrudan da belədir - o adam mənzilbaşına tez çatmasa, xilaskar rolunu oynamasa, insanlar çox şeydən məhrum olacaqlar…

Səhradakı hökmdar...